Bakım, bir sistemdeki makine ve teçhizatın düzenli bir şekilde çalışmasını saplamak için yapılan bütün faaliyetleri kapsar. Bu tanım makineleri kapsamakla birlikte, daha geniş açıdan da değerlendirilebilir. İşler bir sistemde bakıma ihtiyacı olan yalnızca makineler değildir, insanların da bakıma ihtiyacı vardır. Bir işletmenin insan kaynağı da yorulur ve arızalanır, onlarında özen gösterilmeye ve bakıma ihtiyacı olabilir. İşletmenin medikal tesisleri, spor salonları, eğitim programları ve izinlerin tamamı insan odaklı bakım faaliyetleridir. Fakat bu bölümde anlatılan konular makine ve teçhizat için yapılan bakımla sınırlandırılmıştır.
Gerek mal, gerekse hizmet üreten işletmelerde en önemli konulardan birisi , işletmenin elinde bulunan ve üretimde kullanılan araçların (tezgah, makine v.b) arızalanmaları halinde ne yapılacağıdır. Bazı işletmeler bu sorunu gerekenden biraz fazla makine almak ve bir kısmını yedek bulundurmak yoluyla üretimin aksamamasını sağlayarak çözümlerler. Fakat bu yöntem ekonomik açıdan uygun bir çözüm değildir. Bazıları ise, arızalanan ve bir süre devre dışı kalan makinenin yerine yeni bir makine alarak üretime devam ederler ki, bu da ekonomik bir çözüm sayılamaz. Çünkü arızalanan makine onarıldığı zaman makine sayısı artacağından işletmenin makine parkında gereken sayıdan daha fazla makine bulunuyor olacaktır.
Üretim sistemi büyüdükçe, ve üretim miktarı arttıkça tamir-bakım faaliyetlerinin önemi artar. Yüzlerce tezgahtan oluşan bir üretim hattında birkaç makinenin arızalanması zincirleme etkilerle bütün sistemi felce uğratabilir. Sipariş üretiminde arızalanan veya bakıma alınan makinelerin yokluğunu bir ölçüde giderme olanağı vardır. Fakat sürekli üretimde ve özellikle proses imalatında arızaların üretim akışı üzerindeki etkisi büyüktür. Örneğin bir petrol rafinerisinde bir noktada beliren arıza tüm sistemin çökmesine neden olur. Arıza giderildikten sonra normal üretim düzeyine çıkıncaya kadar da, uzun bir süre geçer. Demir, çelik, şeker, çimento v.b. imalatta da durum aynıdır. Otomasyonun ağırlık taşıdığı fabrikalarda sorunu güçleştiren bir başka faktör de vardır: Otomatik makinelerin arızalarının giderilmesinde son derece iyi yetiştirilmiş yetenekli tamir-bakım personeline ihtiyaç vardır. Özellikle karmaşık mekanizmaların ve elektriksel veya elektronik kontrol cihazlarının yer aldığı makinelerde kalifiye elemanların çalıştırılması zorunludur.
Bakım fonksiyonu öteden beri iş yapmak için gerekli bir işlev ve maliyet olarak düşünülür. Ancak yeni teknolojiler ve yenilikçi deneyimler bakım fonksiyonunu pek çok işletmenin genel karlılığının bütünleyici bir parçası haline getirmektedir. Eksiksiz, modern bakım yöntemleri ve uygulamalı yaklaşımlar global pazarlarda önemli derecede artan rekabet avantajları için yüksek potansiyele sahiptirler.
Nasıl ki makinelerin uygun biçimde yerleştirilen parçalarının, makinenin fonksiyonlarını yerine getirebilmesi için birlikte çalışması gerekiyorsa; üretim, emniyet, tasarım mühendisliği, diğer takım üyeleri ve bakımın gerçek mükemmelliğe ulaşmak için birlikte çalışması gerekir.
Bakım departmanının yöneticileri ve emniyet uzmanlarının çabaları maliyetleri düşürecek ve sıfır hataya ulaşmayı sağlayacak faaliyetleri düzenlemek içindir. Bu durum, standartlar oluşturmayı, koşullarla ilgili bilgi toplanmasını ve motivasyon yaratacak uygun bir bilgi sisteminin geliştirilmesini ve uygulanabilir eylem planlarının yapılmasını zorunlu kılmaktadır.
Tamir- bakım faaliyetlerindeki aksaklıkların üretim akışı, verimlilik ve dolayısı ile maliyetler üzerindeki etkileri şöyle özetlenebilir.
· Makinelerin ve onları çalıştıran işçilerin boş kalmaları ;
· Dolaylı işçilik ve imalat genel masraflarının artması;
· Müşteri taleplerinin karşılanamaması, satışlarda düşmeler;
· Aksaklığın meydana geldiği departmanla ilgili buluna diğer departmanlardaki gecikme ve boş beklemeler;
· Iskarta oranının artması, kalitenin düşmesi;
· Siparişlerin zamanında teslim edilememesi yüzünden müşteriyi kaybetme ve tazminat ödeme.
Bakım faaliyetleri çeşitli gruplara ayrılabilir.
Arızi Bakım: Arızi bakım makinelerin arızalanmasından sonra onarılması demektir. Herhangi bir bakım gerçekleştirilmeden önce meydana gelen arıza kayıpları kastedilmektedir. Aynı zamanda çizelgelenmemiş bakım anlamına da gelir. Özellikle makinenin yardımcısı olan ve üretimle direkt ilgisi olmayan düşük maliyetli parçalar için uygulanır. Eğer bozulan parça, üretimde bir aksamaya neden olmuyorsa o zaman malzeme akışını aksatmaksızın tamirat gerçekleştirilebilir. Bu yöntem, çok sayıda yedeği bulunan ve fazla pahalı olmayan makinelerle üretim yapan tesislerde ve atölyelerde uygulanmaktadır. Fakat yedek bulundurma hem sermaye hem de depolama gerektireceğinden pek uygun bir yok değildir. Ayrıca ne zaman meydana geleceği bilinmeyen arızalar üretim planının yapılmasını güçleştirmektedir.
Koruyucu Bakım (Önleyici Bakım):Koruyucu bakım , TVB’ın temel kavramlarından biridir. Makine ve teçhizat, arıza meydana gelmesi beklenmeden, önceden tespit edilmiş süreler sonunda gözden geçirilir, gerekli parçalar değiştirilir ve ayarlamalar yapılır. Ev sahiplerinin kaplamaları yeniden boyamaları, eskiyen halıları ve kırık pencereleri değiştirmeleri ve sızan muslukları tamir etmeleri gibi, bakım personeli de makine parçalarını yağlar, denetler ve ayarları yapar, gerekiyorsa eskiyen parçaları değiştirir. Koruyucu bakım sürpriz arızalar sonunda meydana gelen üretin aksaklıklarını ve kapasite kayıplarını önemli ölçüde azaltır. Bu avantaja karşılık erken değişen parçaların ve kontrol işlemlerinin maliyeti artar.
Koruyucu bakım konusunda politika açık bir şekilde tanımlanmalıdır. Hangi makinenin koruyucu bakım alacağı ve hangi makinenin almayacağı kesin olarak belirlenmelidir. Bununla birlikte düşünülmesi gereken diğer noktalar ise şunlardır: Ne denetlenecek, denetim ne kadar detaylı olacak, makine hangi sıklıkla kontrol edilecek ve kontroller sırasında alınacak kayıtlar hangileri olacak?
Arızi bakım ve koruyucu bakım karşılaştırılacak olursa: Koruyucu bakım rutin denetlemedir, arızi bakım ise genellikle acil durumlar için kullanılan ve çok maliyetli olan bakımdır. Personel açısından bakıldığında ise; koruyucu bakım düzenli bir egzersiz olarak kabul edilebilir, arızi bakım ise hastalık atlatma veya hastaneye kaldırılmak olarak düşünülebilir.
Bakım Koruması: Bakım koruması da TVB için temel olarak kabul edilebilecek bir kavramdır. Eğer makine tasarımcıları ve mühendisler sürdürülebilirlik, işlenebilirlik, esneklik ve dirençlilik üzerine daha fazla odaklanabilirlerse, o zaman makine için gerekli rutin bakım gereksinimlerinin çoğu elimine edilebilecektir. Araba aküsü bu süreç için basit bir örnektir. On yıl önce araba akülerinin çoğu periyodik olarak damıtılmış su ilave edilmesine gereksinim duyuyordu. Şimdi geliştirilmiş tasarım ve yapıya bağlı olarak pek çok araba aküsü bakımdan muaftır. Bir başka üretim örneği olarak küçük elektrik motorlarının çoğu bugün periyodik yağlama ihtiyacını gideren mühürlü mil yataklarıyla donatılmaktadır. Bakım korumasının bir diğer örneği de bakım işlerinin basitleştirilmesi diğer bir ifade ile makine ya da teçhizatın arıza konusunda kullanıcı veya operatörü uyarmasıdır. Örnek olarak fotokopi makinelerindeki kağıt sıkışması sorunu gösterilebilir. Önceleri bu sorun bir uzman gerektirirken şimdi ise sorun kullanıcı tarafından çözülebilmektedir.
Kestirimci Bakım: Kestirimci bakım, arızalar oluşmadan önce onları öngörmek amacıyla periyodik ölçümleri yapmak, proses veya makine parametrelerine yönelmektir. İyi bir güvenilirlik programının temelinde kestirimci bakım yatmaktadır. Yağlama gibi bir koruyucu bakımın bir arızayı önlemesinin yerine, kestirimci bakım faaliyetleri potansiyel makine faaliyetlerini öngörme ve tahmin etme üzerine odaklanır. Potansiyel arıza tahmin edildiğinde, işlev bozukluğu olan makine için düzeltici faaliyete öncelik verilir.
