Basma (Mukavemet) Deneyi (Tahribatlı Muayene)

24 03 2010

Endüstriyel uygulamalarda basma kuvvetlerinin uygulandığı yerlerde kullanılan malzemeler genellikle gevrek malzemelerdir. Tuğla, beton gibi malzemelerin basma mukavemetleri, çekme mukavemetlerinden çok daha yüksek olduğundan bu gibi malzemeler basma kuvvetlerinin uygulandığı yerlerde kullanılırlar ve özellikleri basma deneyi ile belirlenir.

Deneysel çalışmada, maksimum 200 ton basma kuvvetine ve Profi-2 dijital göstergeye sahip ALŞA marka basma deney cihazı kullanılmıştır. Basma deneyi için Kandıra taşının farklı ebatlarından 50x50x50 mm boyutlarında kare prizma şeklinde numuneler hazırlanmıştır. Deney TS 699’ a göre yapılmıştır . Deneyde toplam 10 adet numune kullanılmış ve deney cihazından basma kuvveti (kg) cinsinden okunmuştur. Basma mukavemeti, basma kuvvetinin (P) örneğin orijinal kesit alanına (Ao) bölünmesiyle elde edilmektedir . Deney sonucunda elde edilen basma kuvvetleri ve Formül 1’ den hesaplanan basma mukavemeti değerleri Tablo 1’ de verilmektedir.

Tablo 1. Basma deneyi sonucu elde edilen değerler

Numune Basma Kuvveti (kg) Basma Mukavemeti (kg/cm2)
1 9690 387,6
2 8175 327
3 12100 484
4 10225 409
5 12640 505,6
6 9550 382
7 12970 518,8
8 8875 355
9 8900 356
10 9960 398,4
Minimum 8175 327
Maksimum 12970 518,8
Ortalama 10308,5 412,3

Tablo 1’ den de görüldüğü üzere ortalama basma mukavemeti değeri 412,3 kg/cm2 olarak tespit edilmiştir. TS 11137’ de  verilen “Süs ve duvar kaplamasında kullanılacak kireçtaşları için tek eksenli basma mukavemeti değeri 300 kg/cm2 ‘den az olmamalıdır.” ibaresine göre bulunan değer, taşın kaplama işlemi için uygun olduğu anlamına gelmektedir. Bazı kayaçların basma mukavemetleri ise; bazalt 500 kg/cm2, kumtaşı 800 kg/cm2, granit-andezit 1200 kg/cm2 değerlerinden yüksek olmaktadır . Bell ve Lindsay  çalışmalarında,  kumtaşının basma mukavemetinin minimum 770 kg/cm2 ile maksimum 2140 kg/cm2 arasında  ortalama ise 1366 kg/cm2 olduğunu belirtmektedirler. Şimşek , tuğla duvar için maksimum basma mukavemetini 85 kg/cm2, taş duvar için 50 kg/cm2 olarak belirtmiştir. TS 704’ e göre duvar yapımında kullanılan dolu ve delikli harman tuğlalarının basma mukavemeti orta dayanımlılar ve az dayanımlılar için sırasıyla minimum ortalama 50 kg/cm2, ve 30 kg/cm2 olmaktadır . Dolu tuğlalarda basma mukavemeti 200 kg/cm2’ ye çıkabilmektedir. Yapı malzemesi olarak kullanılan kerpiç’ in basma mukavemeti, killi toprağın cinsine bağlı olarak 5-20 kg/cm2 arasında değişmektedir. İnşaat sektöründe yaygın olarak kullanılan BS 16, BS 20 ve BS 25 sınıfı normal dayanımlı betonların, eşdeğer küp basınç mukavemetlerini sırasıyla 200 kg/cm2, 250 kg/cm2 ve 300 kg/cm2 olarak verilmektedir





Çekme Deneyi (Tahribatlı Muayene)

24 03 2010

Çekme deneyi malzemelerin mukavemeti hakkında tasarım bilgilerini belirlemek ve malzemelerin özelliklerine göre sınıflandırılmasını sağlamak amacı ile geniş çapta kullanılır. Çekme deneyi standartlara göre hazırlanmış deney numunesinin tek eksende, sabit kabul edilebilecek bir hızla ve sabit sıcaklıkta koparılıncaya kadar çekilmesidir. Deney sırasında, standart numuneye devamlı olarak artan çekme kuvveti uygulandığında, aynı zamanda da numunenin uzaması kaydedilir.

Çekme deneyi sonucunda numunenin temsil ettiği malzemeye ait aşağıdaki özellikler bulunabilir.

a. Elastisite Modülü      e. Çekme Dayanımı

b. Elastik Sınırı f. Tokluk

c. Elastikiyet                g. % Uzama

d. Akma Dayanımı       h. Kesit Daralması

Deney Amacı:

Malzemelerin çekme dayanımı ve mekanik özelliklerini belirlemek.

Deney Yöntemi:

Numune sabit hızda çekilir ve uygulanan yük değişimine göre uzama belirlenir.

Ölçümler ve Hesaplamalar:

Deney Öncesi:

Numune üzerinde ölçü uzunluğunu işaretle.

Ölçü uzunluğu ve kalınlığı ölç.

Deney Sonrası:

Kırılma boyca uzamasını ölç.

Aşağıda verilen özellikleri hesaplayınız.

1)      Akma dayanımı σy [MPa]

2)      Elastisite modülü E [GPa]

3)      Elastikiyet

4)      Çekme dayanımı σt [MPa]

5)      Yüzde süneklik

6)      Kopma dayanımı ve gerinimi σF [MPa]

7)      Tokluk

8)      Sonuçları mekanik özellikleri göz önünde bulundurarak irdeleyiniz








Takip Et

Her yeni yazı için posta kutunuza gönderim alın.